ابوالحسن نجفي در نشست «ادبيات تطبيقي و قلمرو آن»، به تأثير سنايي و «ارداويراف‌نامه» بر دانته، تأثير خيام بر اليوت و پاوند، تأثير حافظ بر گوته و تأثيرگذاري‌هاي «هزار و يك شب» بر ادبيات غرب اشاره كرد.
نجفي در اين نشست از سري نشست‌هاي مشترك بنياد ايران‌شناسي و فرهنگستان زبان و ادب فارسي، كه روز يكشنبه، 16 تير در بنياد ايران‌شناسي برگزار شد، در سخناني گفت: تأثير ادبيات يك زبان بر ادبيات ديگر يا تأثير يك نويسنده بر نويسنده كشور ديگر بود كه باعث شد ادبيات تطبيقي كم‌كم گسترش يابد. او درباره گسترش ادبيات تطبيقي در ايران توضيح داد: فاطمه‌ سياح پايه‌گذار ادبيات تطبيقي در ايران بود. او در مسكو متولد شد و در 32سالگي به ايران آمد و مشغول تدريس ادبيات تطبيقي در دانشگاه‌ شد. در اولين سال تحصيلي‌ام، درس او را انتخاب كردم. در اسفند 1326 درگذشت و كتابي تأليف نكرد و چند مقاله به فارسي و فرانسه از او منتشر شده است. اين مترجم افزود: ما از گفته‌هاي سياح يادداشت برمي‌داشتيم، درس‌هاي او درباره سنت و بدعت در ادبيات، نقد ادبي و وظيفه آن در ادبيات، رمانتيسم و رئاليسم در ادبيات و مباحث ديگر بود. بعد از درگذشت سياح، كسي جانشينش نشد. در دهه 30 به تدريج، دانشگاه‌هاي ديگر از جمله، دانشگاه تهران به تدريس ادبيات تطبيقي پرداختند. عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسي با اشاره به سال‌هاي تدريس‌ ادبيات تطبيقي از سال 1346 تا 1349 در دانشكده ادبيات اصفهان، گفت: آن‌ سال‌ها كه ادبيات تطبيقي درس ‌مي‌دادم، به جست‌وجوي كتاب و مقاله‌اي برآمدم تا درس دهم؛ اما چيزي نيافتم. آن‌چه استادان ديگر تدريس مي‌كردند، برخلاف چيزهايي بود كه در دنيا درس مي‌دادند. غير از استاد جواد حديدي كه در دانشگاه فردوسي مشهد تدريس مي‌كرد، كس ديگري ادبيات تطبيقي را درست درس نمي‌داد. او همچنين گفت: بعد از انقلاب، دو كتاب مهم در زمينه ادبيات تطبيقي تأليف شد؛ يكي كتاب «از سعدي تا آراگون» نوشته جواد حديدي كه در سال 73 منتشر شد و كم‌تر كسي مي‌داند اين اثر درباره ادبيات تطبيقي‌ است. او در اين كتاب، دهه‌ به ‌دهه و قرن ‌به ‌قرن پيش آمده و هر تأثيري را كه در ادبيات فرانسه از ادبيات فارسي بوده، بررسي كرده است. كتاب ديگر، «تأثير ادبيات فارسي بر انگليسي» است كه به‌زودي از سوي فرهنگستان زبان منتشر مي‌شود. نجفي تصريح كرد: در نيمه دوم قرن بيستم، به مرور شاخه‌هاي زيادي بر ادبيات تطبيقي افزوده شد و ديگر تنها به تأثير و تأثر ادبيات بر يكديگر نمي‌پرداخت؛ بلكه دامنه گسترده‌تري را دربر مي‌گرفت؛ از جمله، بررسي ادبيات، بيرون از محدوده كشوري خاص و از سوي ديگر، بررسي روابط ادبي و بررسي ادبيات با رشته‌هاي گوناگون، از جمله هنرها، علوم انساني، فلسفه، ايدئولوژي و حتا علوم خاص. درواقع، ادبيات تطبيقي شامل همه مباحث، جز تاريخ ملي ادبيات مي‌شود. او در ادامه افزود: آن‌چه در اين سال‌ها به آن توجه زيادي مي‌شود، توجه به ترجمه، بخصوص ترجمه ادبي‌ است. نويسنده معمولا از طريق ترجمه‌ها، از آثار ادبي كشورهاي ديگر اطلاع مي‌يابد. در ادبيات تطبيقي، آن‌چه مهم است، ترجمه بخصوص ترجمه ادبي‌ است كه قلمرو و قواعد خاص خود را دارد. نجفي درباره سهم ادبيات تطبيقي در پيشرفت علوم گفت: ادبيات تطبيقي باعث پيشرفت علوم شده است؛ مثلا در علم روانشناسي تأثير فراواني داشته است. به عنوان مثال گفته مي‌شود، چرا بعضي آثار ادبي در بعضي كشورها قابل توجه و در بعضي ديگر كشورها قابل توجه نيستند؟ به عنوان مثال، آثار شكسپير، تقريبا در همه كشورهاي جهان تأثير فراوان داشته؛ به جز در فرانسه. در قرن بيستم، با آن‌كه آثار شكسپير ترجمه شد؛ اما مورد توجه قرار نگرفت.
از ديگر مباحثي كه مطرح مي‌شود، اين است كه نويسندگان گم‌نام دركشورهاي ديگر مطرح مي‌شوند؛ آدگار آلن‌ پو در كشور خود ناشناخته بود؛ اما بودلر - شاعر فرانسوي - در نيمه قرن دوازدهم به آثار او توجه كرد و تأثير گرفت و به ترجمه شعرها و داستان‌هاي او پرداخت. بنابراين، آلن ‌پو در پيشرفت و تكميل شعر بودلر تأثير زيادي داشت. همچنين آلن‌ پو بر مالارمه نيز تأثير فراوان داشت. تحولي كه اين دو در شعر ايجاد كردند، تحولي‌ است كه در سرتاسر جهان مي‌بينيم. درواقع، تحول شعر صد سال اخير جهان، تحت تأثير بودلر و مالارمه بود كه هر دو آن‌ها متأثر از آلن‌ پو بودند. نجفي همچنين عنوان كرد: در ميان شاعران و نويسندگان بزرگ قرن، اگر پنج‌ نفر برجسته باشند، يكي از آن‌ها دانته و كتاب «كمدي الهي» اوست كه يكي از امهات كتاب‌هاي ادبيات غرب است. اين كتاب در قرن 14 نوشته شده است و امروز پذيرفته‌ايم كه دو كتاب بر دانته تأثير زيادي داشتند؛ يكي كتاب «ارداويراف‌نامه» كه در قرن سوم نوشته شده و درباره ديدار كسي از بهشت است و ديگري كتاب «سير‌العباد الي ‌المعاد» سنايي، كه اين كتاب هم درباره ديدار از بهشت است. بررسي‌ها نشان داده دانته هم تحت تأثير سنايي و هم تحت تأثير «ارداويراف‌نامه» بوده است. او يكي ديگر از تأثيرات ادبيات ايران را بر غرب، حافظ و تأثير او بر گوته دانست و ادامه داد: گوته حافظ را يكي از بزرگ‌ترين شاعران جهان مي‌دانست.
نجفي ادامه داد: بنيامين فرانكلين - فيلسوف فرانسوي - داستاني را به عنوان بخش مفقود‌شده «عهد عتيق» مي‌نويسد كه درباره ابراهيم خليل‌الله است. سي سال بعد از چاپ اين داستان، كشيشي انگليسي، آن را در كتاب ديگري مي‌يابد كه از شباهت آن تعجب مي‌كند و فرانكلين را به سرقت ادبي محكوم مي‌كند، تا اين‌كه فرمانداري انگليسي، اصل داستان را مي‌يابد كه از سعدي و كتاب «بوستان» اوست. فراكلين اعتراف مي‌كند، داستان را از كتابي لاتين يافته است و معلوم مي‌شود كه اين داستان از كتاب فارسي به لاتين ترجمه شده است. او همچنين به تأثير «هزار‌ و يك ‌شب» بر ادبيات غرب اشاره كرد و گفت: ممكن است اصل « هزار و يك ‌شب» از هند باشد؛ ولي به ايران آمده و داستان‌هاي زيادي بر آن افزوده‌اند. ضمن اين‌كه اسامي كه در اين داستان‌هاست، اسامي ايراني‌ است. بعدها اين كتاب به كشورهاي عربي مي‌رود كه داستان‌هاي ديگري به آن اضافه مي‌شود. هرچند كه اين داستان‌ها، از گذشته بين مردم بود؛ اما اهل فضل براي آن ارزشي قائل نمي‌شدند و داستان‌هاي «هزار و يك شب»، داستان‌هاي بي‌ارزشي شمرده مي‌شد، تا اين‌كه در فرانسه، گالان‌ كتابي به اسم «هزار و يك شب» منتشر مي‌كند كه شهرت برق‌آسايي، نه تنها در فرانسه؛ بلكه در كشورهاي ديگر، مي‌يابد.
خورخه لوييس بورخس اين كتاب را مشهورترين كتاب، از همه كتاب‌هاي نوشته‌شده دنيا مي‌داند. نجفي همچنين به تأثير رباعيات خيام بر ادبيات غرب اشاره كرد و توضيح داد: در سال 1840، استاد دانشگاه آكسفورد به صورت تصادفي، توجهش به رباعيات خيام جلب مي‌شود و كتاب را به دوستش فيتز جرالد مي‌دهد تا ترجمه كند. او اين كتاب را ترجمه مي‌كند و 10 سال ناشناخته مي‌ماند؛ ولي ناگهان ارزش اين كتاب معلوم مي‌شود. در لندن، باشگاه عمر خيام تأسيس مي‌شود.
در آمريكا نيز باشگاه ديگري به نام اين شاعر تأسيس مي‌شود و نام عمر در نام‌گذار‌ي‌هاي بسياري وارد مي‌شود. ابوالحسن نجفي همچنين به تأثيرپذيري تي.‌اس.‌ اليوت از خيام اشاره كرد و متذكر شد: اليوت از كساني بود كه از خيام تأثير فراوان گرفت. او اعتراف مي‌كند در 14سالگي ترجمه «رباعيات خيام» به دستش رسيد و از همان زمان، انگيزه شاعري يافت. مي‌گويد، وقتي اولين‌بار «رباعيات خيام» را خواندم، مانند كسي بودم كه دين تازه‌اي مي‌يابد و دنيا رنگ ديگري برايم يافت. ازرا پاوند به همين شدت تحت تأثير خيام قرار مي‌گيرد و تا آخر عمر به او احترام گذاشت.