تجربه 20 ساله فعاليت ديپلماتيك دكتر علي اكبر ولايتي در مسند وزارت امور خارجه جمهوري اسلامي ايران در سالهاي پرفراز و نشيب جنگ تحميلي و تحريم‌هاي سياسي و اقتصادي دو دهه اول انقلاب و پس از آن مشاورت رهبري در امور بين الملل سبب شده كه او زواياي آشكار و نهان رخدادهاي سياست خارجي را با چشماني تيزبين تحت نظر داشته باشد و رصد كند و او اگرچه اكنون نمي‌تواند مستقيما در امور مربوط به سياست خارجي دخالت كند اما نظرات كارشناسي او در سطح كلان در بسياري موارد راهگشاي امور بين الملل كشور بوده است. مسايل جديد تحريم‌هاي مالي و بانكي بخاطر مسايل مربوط به انرژي هسته‌اي و به موازات آن آغاز دور جديد مذاكرات ايران با گروه 1 +5 سبب شد كه خبرنگاران روزنامه جمهوري اسلامي در اين زمينه با دكتر ولايتي به گفت وگو بنشينند; كسي كه در سخت ترين شرايط هم مذاكرات ديپلماتيك را زمينه مناسبي براي احقاق حق مي‌داند كه مي‌تواند موانع فراواني را از پيش پاي مجريان سياست خارجي كشور بردارد. متن گفت وگو با ايشان براي اتخاذ بهترين سياست خارجي به ويژه مذاكرات با گروه 1 +5 و آژانس بين المللي انرژي اتمي را در ادامه مي‌خوانيم.
اخيرا اتفاقات خاصي در ماجراي هسته‌اي ايران افتاده است. لازم است تحليلي داشته باشيم از شرايط روز و اينكه تلاشهاي ما در مقابل عملكرد كشورهاي 1 +5 چه بوده است آيا ما داريم درست حركت مي‌كنيم؟ شرايط هسته‌اي ما روشن است. ما در حوزه فني كارمان دارد پيش مي‌رود و رسيده‌ايم به آن تكنولوژي يا فن‌آوري هسته‌اي. نه در مقياس كوچك بلكه در مقياس قابل قبول به عنوان يك قدرت هسته‌اي كه مي‌تواند در اين زمينه بدون اتكاي به ديگران در حوزه انرژي صلح آميز هسته‌اي پيش برود. اين را دنيا هم پذيرفته است. اين بحث فني قضيه است. قبلا تلاش بعضي از كشورهاي غربي اين بود كه‌ايران به‌اين مرحله نرسد كه خوب ايران رسيد. بنابراين كسي نمي‌آيد از چيزي كه به دست آورده عقب نشيني كند. اين توقع بيجا است كه‌ايران بگويد ما دست از فن آوري هسته‌اي برداشته‌ايم و ديگر نمي‌خواهيم به‌اين فن آوري دسترسي پيدا كنيم.كشورهايي بوده‌اند كه تا نهيبي به آنها زده شده ابزارهايي كه براي اين كار داشته‌اند را تحويل داده‌اند و عملا خودشان را محروم كرده‌اند. ايران از آن نوع كشورها نيست در ثاني اين قبيل كشورها به خودكفايي هسته‌اي نرسيده بودند. به عبارت ساده تر فن آوري در ايران بومي شده است. به فرض هم كه يك روزي به هر علتي نطنز كارآيي خودش را از دست بدهد. چون فن آوري هسته‌اي در ايران بومي شده بنابراين فن آوري هسته‌اي ايران در نطنز نيست در مغز متخصصين ايراني است. در زمين نيست در ذهن دانشمندان ايراني است. پايگاه اصلي فن آوري هسته‌اي در مغز و ذهن دانشمندان است محصولاتش ماشين‌هايي روي زمين است.قسمت دوم پاسخ به سئوال شما كارهاي سياسي و بين المللي است. هر كار بزرگي كه در كشور مي‌شود بخصوص اگر به نوعي مقررات حاكم بر آن كار و آن امر جنبه بين المللي هم داشته باشد مثلا فرض بفرمائيد موضوع تسهيلات راهبردي در دنيا كه بين شوروي و آمريكا به صورت « سالت ـ 1 » و « سالت ـ 2 » قرارداد بسته شده بود هر كدام از آنها موشكهاي خودشان را داشتند اما در عين حال در چارچوب مقررات بين المللي هم قرار داشتند. بعضي از كشورها برنمي تابند كه كشورهايي خارج از اتصالاتشان با قدرتهاي صاحب نفوذ غربي اينها كاري را بكنند كه با اين كار به راهي قدم بگذارند كه در نهايت آن كشورها را حداقل به يك قدرت منطقه‌اي تبديل كند. اين معادلات ذهني آنها را به هم مي‌زند و لذا سنگ اندازي مي‌كنند. سنگ اندازيهايي كه شما ملاحظه مي‌كنيد علي رغم اينكه‌ايران اصرار دارد كه در چارچوب مقررات بين المللي كار كند و از سوي ديگر نهايت همكاري را با بازرسان بين المللي دارد با اين حال هر روز بهانه مي‌گيرند انگيزه آنها اين است كه نمي‌خواهند ايران از اين سطحي كه دارد بالاتر برود و تبديل بشود به يك قدرت منطقه‌اي يا بين المللي. ما در اين ميان چه بايد بكنيم من به عنوان كسي كه در اين زمينه‌ها تجربه دارم نظر خودم را عرض مي‌كنم. نظر بنده‌اين است كه ما حتما در صحنه بين المللي دو كار را بايد به موازات هم انجام بدهيم. يكي كار با آژانس است و ديگري كار با كشورهاي ديگر بخصوص كشورهاي تاثيرگذار در صحنه بين المللي كه عمدتا در همين 1 +5 متمركز هستند كشورهاي ديگر هم هستند مثل غيرمتعهدها. ولي در عين حال كار كردن با غيرمتعهدها لازم است اما كافي نيست. حتما بايد با ساير كشورها هم كار شود. مذاكره با 1 +5 را از سالها پيش ما پذيرفته‌ايم. اينكه آقاي سولانا به‌ايران مي‌آيد و نامه 6 وزير را مي‌آورد معنايش اين است كه در قاعده مذاكره 1 +5 را پذيرفته‌ايم والا نه ميزبان آقاي سولانا مي‌شديم و نه نامه 6 وزير را دريافت مي‌كرديم. به موازات آنكه ما مي‌آئيم طراحي‌هاي شيطنت آميزي كه بعضي از قدرتهاي مخالف ما در دنيا دارند مي‌كنند آنها را با تدبير خنثي مي‌كنيم متقابلا هم بايد خودمان ابتكاراتي داشته باشيم. موقعي كه مطرح كردند آقاي سولانا قرار شد بيايد ايران هنوز ايران پاسخ آقاي سولانا را نداده بود آقاي بوش اعلام كرد كه ما متاسفيم كه‌ايران نپذيرفته آقاي سولانا به‌ايران بيايد. موقعي كه چنين اتفاقي مي‌افتد كه رئيس كشوري مثل آمريكا كه‌اينقدر مدعي است كه مسايل بين المللي را رعايت مي‌كند قبل از اينكه‌ايران جوابي به سفر سولانا به تهران بدهد آنها اينطور تبليغ كنند كه‌ايران نپذيرفته و متاسف بشوند. اين نشان مي‌دهد كه آمريكائيها دلشان مي‌خواست ما آقاي سولانا را نپذيريم. پس معلوم است آنهايي كه خلاف مصالح ما عمل مي‌كنند مي‌خواهند ما نپذيريم پس مصلحت ما در اين است كه بپذيريم. به دلايل مختلفي. يكي از دلائلش همين است. يك موقعي امام خميني (رحمت الله عليه ) فرمودند كه به من گفته‌اند كه شما يك مدت پاريس بمان. حالا به تهران نرو. من فهميدم بايد بروم.يكي از دلايلي كه ما بايد مذاكره را بپذيريم اين است كه كشوري كه در راس كشورهايي است كه مي‌خواهند به‌ايران فشار وارد كنند قبل از اينكه ما جوابي بدهيم او مطرح مي‌كند كه‌ايران مذاكره را نمي‌پذيرد. سولانا را نمي‌پذيرد.از اين موضوع مي‌توان استنباط‌هاي زيادي كرد. معلوم مي‌شود كه 1 +5 وقتي يك نماينده‌اي مثل سولانا را تاييد كردند آمريكا و چين و روسيه بر كشتي اروپا سوار هستند. اين و بعضي دلايل ديگر نشان مي‌دهد كه اروپا به دنبال اين است كه از طريق مذاكره با ايران مسايل را حل كند. آمريكائيها به دنبال اين هستند كه بگويند مذاكره با ايران بي فايده است. بايد قطعنامه به كار ببريم تهديد نظامي بكنيم محاصره اقتصادي بكنيم و از اين قبيل.اروپائيها مي‌گويند نه ممكن است مذاكره به نتيجه برسد. آمريكائيها منتظرند از ايران بهانه به دست بگيرند و نظر خود را به كرسي بنشانند و بگويند : « ديديد گفتيم مذاكره با ايران فايده ندارد ». به محض اينكه بهانه‌اي توسط ايران داده شود حالا به هر دليلي موجب خوشحالي آمريكائيها مي‌شود و آنها طرف مقابل خود را قانع مي‌كنند كه‌ايرانيها به دنبال مذاكره نيستند. آمريكائيها به دنبال قانع كردن ايران نيستند آنها به دنبال قانع كردن شركاي خودشان هستند. آمريكائيها اگر مي‌خواستند ما را براي مذاكره قانع كنند صبر مي‌كردند آقاي سولانا از تهران برگردد گزارشش را بدهد همه حرفهاي آقاي سولانا كه حرفهاي مطبوعاتي نيست بايد صبر مي‌كردند سولانا برگردد به اروپا گزارش خود را بدهد ارزيابي خودش را بدهد بعد همين جمع به اجماع برسند كه‌ايران نپذيرفته است.ايران با حفظ دستاوردهاي خودش در حوزه علم و فناوري در عين حال هم در حوزه بين المللي و در مذاكرات بايد فعال باشد. لزوما همه اعضاي 1 +5 ديد و تحليل يكسان ندارند. بعضي از كشورها بخصوص آمريكا محركان پشت صحنه مثل اسرائيلي‌ها را دارد. آمريكا و اسرائيل به دنبال اين هستند كه به افكار عمومي دنيا بگويند ايران اهل كار بين المللي و مذاكره با ديگران نيست. ايران مي‌گويد مرغ يك پا دارد و حاضر نيست مسايل مختلف را به بحث بگذارد.موقعي كه چنين تبليغ مي‌كنند كه‌ايران تن به مذاكره نمي‌دهد و حاضر به مذاكره و تعاملات بين المللي نيست اين معنايش اين است كه مي‌خواهند آن كشور را در افكار عمومي دنيا منزوي كنند. براي اينكه در دنيا چه آنهايي كه با ما موافق هستند و چه آنهايي كه با ما مخالف هستند مي‌دانند اصولا هر كشوري در دنيا حتما يك بعد كارش كار بين المللي است. ما بايد از كار بين المللي استقبال كنيم. كار بين المللي يكي از ابزارهاي بسيار مهم ما در احقاق حقمان است. ما كه نبايد خودمان را از صحنه بين المللي براي احقاق حقمان محروم كنيم. مطلب بعدي اين است كه نبايد با هر واكنش منفي يا يك حركت مخالف در سطح دنيا انجام مي‌دهد ما عقب نشيني كنيم.همان طور كه ما كار مي‌كنيم طرف مقابل ما هم كار مي‌كند. ما بايد تلاش خود را بكنيم و ضمن اينكه يك قدم عقب نشيني نمي‌كنيم اما از اين عرصه كه عرصه بسيار مهمي در جهت احقاق حقمان است استفاده كنيم.حدود 10 سال در دوره جنگ تلاش بين المللي كرديم و نتيجه هم گرفتيم و حق مان را در صحنه‌هاي بين المللي گرفتيم.ما وظيفه داشتيم به دنيا بگوئيم از خاك خودمان دفاع مي‌كنيم و رژيم صدام حسين مهاجم و متجاوز به خاك ما است و اين حرف را در دنيا به كرسي نشانديم.بالاخره‌اين تلاش 10 ساله و بسيار طولاني موجب شد كه حق ايران به رسميت شناخته شود. در صحنه بين‌المللي ما با مذاكرات و استمرار مذاكرات توانستيم موفق شويم و حق و حقوق ما شناخته شود و ما به دنيا بگوئيم كه‌ايران جنگ طلب نيست دشمنان ما مي‌خواستند به دنيا بگويند كه‌ايران جنگ طلب است اما ما با مذاكره موفق شديم اين ذهنيت را در تبليغات جهاني از بين ببريم.
ادامه دارد