در صورتي که عملکرد برون سازماني روابط عمومي را، انعکاس اطلاعات به افکار عمومي و رسانه‌ها و ايجاد ارتباطات متعامل با آنها بدانيم، اين مفهوم با مفهوم سايبر ديپلماسي که بر مبناي فلسفه ديپلماسي آشکار با عموم افکار در سطح جهان مواجه است و در فضاي رسانه‌ها جريان مي‌يابد؛ نزديكي انكار ناپذيري پيدا مي‌کند.
صفت «عمومي» در سايبرديپلماسي گستره‌اي جهاني دارد. به اين معنا که گستره افکار عمومي در ارتباط با دستگاه ديپلماسي، گستره‌اي جهاني داشته و مخاطبان جهاني را شامل مي‌شود. به عبارت ديگر، نقطه اصلي تلاقي مفهوم روابط عمومي با ديپلماسي آشكار اين است که در اين نوع ديپلماسي افکار عمومي مردمان كشور يا كشورهاي ديگر مورد هدف و مخاطب سياست گذاري دستگاه سياست خارجي و ديپلماسي هستند.
در طول تاريخ همواره جريان ارتباطات و اطلاعات پايه و اساس ديپلماسي يک کشور را تشکيل داده‌اند. اکنون که جامعه اطلاعاتي جايگزين جامعه صنعتي شده و رسانه‌ها تمامي جنبه‌هاي زندگي انسان را تحت تاثير قرار داده‌اند، ديپلماسي نيز تحولي عظيم يافته است.
توسعه فناوري اطلاعات ماهيت فعاليتهاي ديپلماتيک را دگرگون ساخته است و در آغاز هزاره سوم «ديپلماسي سايبر» به عنوان يکي از شاخه‌هاي اصلي فعاليتهاي اطلاع رساني خارجي پديدار شده است.
هم اکنون ديپلماسي رسانه‌اي و آنچه در اين نوشتار آن را سايبرديپلماسي مي‌نامم، بخش قابل توجهي از ديپلماسي عمومي کشورهاي قدرتمند جهاني را به خود اختصاص مي‌دهد. چرا که در سايه محيط جهاني نوين، دولتها ناظر توان اطلاع‌يابي و تاثير بر مخاطبان خارجي خود در هر نقطه از جهان هستند. تواني كه امروزه به عنوان توان استراتژيك ـ ديپلماتيك درنظر گرفته مي‌شود و براي دستيابي دولتها به اهدافشان به عنوان شرطي غيرقابل اجتناب به نظر مي‌رسد.
در فضاي نوين سايبر، شايد بيشترين تعامل را ديپلماتهاي مجهز به تکنولوژيهاي نوين ارتباطات و اطلاعات با مخاطبان جهاني داشته باشند. در واقع تکنولوژيهاي نوين ارتباطات و اطلاعات و به بيان ساده تر رسانه‌ها گستره ديپلماسي و سياست خارجي را به تحريريه روزنامه‌ها، سايتها، تلوزيزيونها، راديو‌ها و ساير رسانه‌ها کشانده‌اند ......
و اين همان عاملي است که در عصر سايبرديپلماسي، فضاي روابط متعامل ديپلماتها و رسانه‌ها را الزامي ساخته است. فضايي که در آن، پيشبرد سياست خارجي و ديپلماسي در جهان معاصر بيش از پيش به ميزان تاثيرگذاري تاکتيکهاي خبري و رسانه‌اي وابسته شده است. هر قدر اين تاکتيکها و پوشش خبري پر قدرت تر و تاثير گذارتر طراحي و منتشر شوند، چرخ‌هاي سياست خارجي روان تر مي‌چرخد.
فضاي سايبر رسانه‌ها، در عين حال به ديپلماسي ويژگي نويني افزوده است Real – Time شدن و ظهور Real – Time Diplomacy . تکنولوژيهاي نوين ارتباطات و اطلاعات، حضور خبرنگاران و رسانه‌هاي فارغ از زمان در وقايع مهم جهاني، از جمله عوامل Real Time کردن روندهاي ديپلماتيک هستند. به همين سبب ديپلماتها، علاوه بر الزام به ايجاد روابط متعامل با رسانه‌ها، به شدت از سوي رقيبان تازه خود يعني رسانه‌ها، مجلات، روزنامه‌ها، سايتهاي خبري، کانالهاي ماهواره اي، World Wide Web‌ها، وبهاي سفارتخانه‌ها، آژانسهاي اطلاعاتي، خبرنگاران همراه و هر عاملي که به فضاي سايبر رسانه‌ها مرتبط است، به چالش کشيده شده‌اند. چنين چالشي نشانه ظهور رسانه‌ها به عنوان نهادهاي خصوصي، تاثيرگذار و Real Time ديپلماتيک، در کنار دستگاه ديپلماسي و سياست خارجي کشورهاست. بازيگراني که نه تنها به عنوان عوامل ظهور ديپلماسي نوين، بلکه از جمله طراحان سياست خارجي و از مجريان اصلي استراتژيهاي ديپلماتيک عصر حاضر به شمار مي‌آيند. مبحث اصلي اين مقاله پژوهشي، بررسي استراتژيها و تاکتيکهاي موثر روابط عمومي بين المللي در فضاي سايبر رسانه‌هاي نوين، تحت عنوان «سايبرديپلماسي» است که از سوي دستگاه سياست خارجي و ديپلماسي به ويژه ديپلماسي عمومي کشورها به کار گرفته مي‌شود. و زاويه ديد نوشته حاضر به دستگاه ديپلماسي، به عنوان دستگاه عالي متولي ارتباط کشور با ساير کشورها و ملتها؛ از طريق بهره گيري از رسانه‌ها به عنوان ابزار ارتباط با مخاطبان جهاني از هر طيف اعم از مردم، رهبران افکار، متخصصان، دانشگاهيان، سياستمداران و دولتمردان است.

ديپلماسي و فضاي سايبر رسانه‌ها
ديپلماسي واژه‌اي بحث بر انگيز است و افزوده شدن کارکردها و کاربردهاي فضاي سايبر حاصل از رسانه‌هاي جمعي و رسانه‌هاي نوين در سياست خارجي و روابط بين المللي بر دشواريهاي درک اين واژه مي‌افزايد.
تعريف کريستر جانسون و کرين اگستام از ديپلماسي در شمار ديدگاههاي تلفيقي رسانه‌ها و ديپلماسي جاي دارد مبني بر اين که: «ديپلماسي يک دستگاه ارتباطي ميان دولتهاست» . تعريف سياست خارجي به مثابه يک دستگاه ارتباطي عملا نقش رسانه‌ها را حياتي مي‌داند. به اين ترتيب اين رسانه‌ها نيستند که اهميت سياست خارجي را دريافته‌اند، بلکه اين دولتها، به ويژه دولتهاي غربي هستند که نقش مهم رسانه‌ها در سياست خارجي را دريافته‌اند.
تکنولوژيهاي نوين ارتباطات و رشد سريع و کاربردي آنها، به پديد آمدن مفهومي نوين به نام « سايبرديپلماسي » انجاميده است. در ديپلماسي نوين « افکار عمومي » جايگاهي مهم دارد، کشمکش‌ها از طريق جريان ديجيتالي اطلاعات دنبال مي‌شود و در اين جريان، رويارويي اصلي ميان ملتهاي کوچک و ساختارهاي جهاني سياست و اقتصاد است.
به بيان كلي، امروزه ديپلماسي هنر و مهارت پيشبرد و ارتقاي منافع ملي از طريق مبادلات پايدار اطلاعات و ايجاد ارتباطات پايدار بين ملتها و افراد است. در اين فضا، تعامل و اطلاعات به عنوان دو عامل اصلي ديپلماسي، با بهره گيري از رسانه‌ها مي‌توانند ارتقاي جدي پيدا کنند.
از سوي ديگر، برخلاف گذشته كه شبكه رسمي ارتباطات بين‌المللي هر دولت را شمار سفارت‌خانه‌ها و ديپلماتهاي آن دولت تشكيل مي‌داد، امروز هر پيام كه از مرزهاي ملي به سطوح بين‌المللي ارسال مي‌شود، حكم يك سفير پرقدرت نامرئي را دارد. اين سفير كه همه راههاي صعب‌العبور را در ثانيه‌ها مي‌پيمايد، موريانه‌وار علائق و منافع رقيب را تخريب مي‌كند و اين امر به معناي افزايش قدرت دولت فرستنده پيام است . امروز اين سفير كوچك آمده است تا مفاهيم بزرگ و در عين حال گنگ روابط بين‌الملل را روشن سازد. داشتن اطلاعات و شبكه ارتباطي، مقولات آگاهي و اراده سياسي را روشن‌تر مي‌سازد. ارزيابي توان، وزن و اراده نظام‌ها همواره مقولات پيچيده براي ديپلماتها به شمار مي‌رفته است، اما حالا ارتباطات دارد اين توان و اراده را بسيار آسان اندازه مي‌گيرد. به‌نظر مي‌رسد ما وارد مرحله‌اي شده‌ايم كه دوره انطباق وضعيت فراملي ارتباطات بر روابط بين‌المللي است . مرحله ظهور ديپلماسي نوين.
هارولد نيکلسون، ديپلمات وزارت خارجه بريتانيا، با مهارت، مقايسه‌اي تطبيقي از ديپلماسي قديم و نوين ارائه مي‌كند که مي‌تواند بيانگر تغييرات امروزي ديپلماسي باشد. طبق نظرات نيکلسون، مشخصات ديپلماسي قديم عبارت بود از پنهانکاري، غيردموکراتيک، روابط دوجانبه، عمل گرا و وضعيتي که توسط عده کمي از دولتهاي بزرگ اجرا و هدايت مي‌شد. اما ديپلماسي نوين درست عکس آن با مشخصاتي چون: آشکار بودن؛ دموکراتيک، چندجانبه، اصول گرا و با مشارکت دولتهاي بسياري ( اعم از دول کوچک ) انجام مي‌گيرد. ديپلماسي نوين اشاره به مردم دارد نه دولتها؛ تاکتيکهاي ديپلماسي نوين احترام بيشتر به مردم است تا دولتها.

سايبرديپلماسي؛ رسانه‌ها به عنوان نهادهاي خصوصي ديپلماتيک
از تحولات چشمگير در عرصه روابط بين الملل طي دهه‌هاي اخير ورود بازيگران جديد به عرصه ديپلماسي است. در گذشته تنها دولت‌ها بودند كه به اين امر مي‌پرداختند ولي امروزه تعدد و تنوع اين بازيگران رشدي قارچ گونه پيدا كرده است. اينك رسانه‌ها، سازمانهاي بين المللي، شركتهاي چندمليتي، جنبش‌هاي جهاني، سازمان‌هاي غير دولتي (NGO) و حتي افراد نيز در سراسر جهان اغلب با مهارت و موفقيت در حال پيگيري اهداف خود هستند. هم اكنون در داخل دولت‌ها نيز ديگر فقط وزارت امور خارجه نيست كه متولي اعمال و اجراي سايبرديپلماسي است بلكه نهادها و سازمان‌هاي مختلف از جمله بازيگران نامبرده، به ويژه رسانه‌ها نيز در اين عرصه فعال هستند.
بپذيريم که رسانه‌هاي نوين، نحوه هدايت سياست خارجي را تغيير داده‌اند و اکنون قدرت جهاني يک کشور در توان و استعداد ديپلماسي رسانه‌اي آن در ايجاد هويت ملي و ارائه تصوير مکمل بين المللي آن نهفته است. ديپلماسي ديگر، پديده اتاق‌هاي دربسته نيست، پديده‌اي آشکار است پديده‌اي رسانه‌اي که هر چه پوياتر باشد، سياست خارجي را پوياتر خواهد ساخت و اين که در جهان امروز، بدون درک عميق از نقش مهم وسايل مدرن ارتباطي ناممکن است. همكاريهاي فراملي و غير حكومتي رسانه‌ها نقش‌هاي مهمي ايفا مي‌كنند. بسياري از رسانه‌هاي جهاني قدرت نرم خود را دارا خواهند بود تا از طريق آن شهروندان را براي ايجاد ائتلافهايي كه محدوديت‌هاي ملي را شامل نمي‌شود، جذب كنند. هم اكنون با توجه به رشد ابزارهاي مدرن ارتباطي , مأموريت وزارت خارجه و وزارت‏ دفاع عمدتا بر دوش لشكر رسانه‏ها قرار داده شده است. راس پرو، كانديداي رياست جمهوري آمريكا در سال 1992 مي‌گويد: « سفارتخانه‌ها يادگار ايام كشتي‌هاي بادباني هستند. در آن زمان كه از ارتباطات جهاني خبري نبود، سفير هر کشور به نمايندگي از كشور خود سخن مي‌گفت. ولي اكنون، با توجه به ارتباطات آني در تمام نقاط جهان، سفير نقشي عمدتا اجتماعي بر عهده دارد. در واقع سران و وزيران كشورها به طور علني يا محرمانه، به طور مستقيم با همتاي خويش مذاكره مي‌كنند. مذاكرات آنان عمدتا از طريق ديدارها و ملاقات‌هاي رسمي و غير رسمي و نيز از طريق ارتباطات گروهي و بين فردي انجام مي‌گيرد.» به اين ترتيب نقش سياست‏هاى آشكار مهم‏تر از سياست‏هاى پنهان شده است. به‏ديگر سخن، ديپلماسى امروز صرفاً در اتاق‏هاى دربسته شكل نمى‏گيرد، بخش بزرگ‏ترى از آن هم پشت پنجره و در سطح آشكار عمومي نقش مى‏بندد، در برابر چشم ديگران و به‏ كمك تكنولوژى‏هاى نوين ارتباطي و رسانه‌ها.
در واقع اين موضوع خود مهمترين چالش دستگاههاي ديپلماسي و سياست خارجي کشورها در جامعه شبکه‌اي امروز اين است که گسترش اطلاعات از طريق فناوريهاي نوين ارتباطات و رسانه‌هاي نوين، روابط بين دولتها در عرصه منطقه اي، بين المللي و جهاني را که پيشتر توسط ديپلماتها انجام مي‌گرفت را به روابطي چند جانبه تبديل کرده است که در آن بيشترين تلاش دستگاه ديپلماسي و سياست خارجي برقراري روابط با ملتها آن هم از طريق رسانه‌ها و در فضاي مجازي حاصل از به کارگيري آنها است. به طوري که کارکنان رسانه‌ها و بازيگران غيردولتي بانفوذ به افشاگري مي‌پردازند و با انگيزه جلب افکار عمومي به دخالت در مسايل مي‌پردازند. اين روندها موجب شده است که گفتگو و مذاکره با مقامات براي سفيران بسيار دشوار شود. زيرا آنان بايد با بازيگران زياد و در عين حال گوناگوني درگير شوند. اطلاعات گوناگوني کسب نمايند . آن هم در شرايطي که شاهد تبديل بازيگران فراوان به بازيگراني محدودتر اما هشيارتر، مانند سازمانهاي غيردولتي هستيم که با برخورداري از توانايي اتخاذ روشهاي سازمان يافته و جمعي، نظم ديپلماتها را در تمام جهان دستخوش تحول کرده‌اند.
از سوي ديگر، در دوران ديپلماسي سنتي، دولتها زودتر از ديگران از رويدادها باخبر مي‌شدند، ولي اکنون رسانه‌ها با ايجاد « فضاي سياست عمومي » دولتها را تحت فشار گذاشته‌اند.
ادامه دارد