آشنايي با نويسنده
- فوق‏ليسانس مديريت دولتي
- مدرس دانشگاه و استاد مباني ارتباطات و روابط عمومي
- حدود 12 سال سابقه اجرايي و مديريتي
- صاحب مقالات متعدد فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي در جرايد، مطبوعات و نشريات تخصصي
- عضو انجمن متخصصان روابط عمومي

در عصر حاضر، آهنگ پرشتاب رشد و توسعه فناوري در ابعاد اقتصادي، اجتماعي و سازماني، حد و مرزهاي جغرافيايي را كنار زده و روز به روز فاصله ميان كشورها را از لحاظ ارتباطي و اطلاعاتي كمتر مي‏كند. در اين ميان بشر امروزي، توجه خود را بيشتر به »جهاني زندگي كردن« و همراهي با قافله رشد و ترقي و توسعه همه‏جانبه معطوف كرده است. سازمانها امروز »تندآموز« شده‏اند؛ چراكه تغيير و تحولات به قدري سريع و گذراست كه داشتن فناوري و اطلاعات ديروز، ديگر امتيازي براي فعاليت‏هاي امروز محسوب نمي‏شود.
روابط عمومي به دليل جايگاه حياتي خود مي‏تواند سازمان را در همگامي با پيشرفت‏ها و تحولات جهاني ياري كند، چراكه روابط عمومي يك واحد پويا و ارگانيك سازماني است كه هيچگاه در آن، سكون و تعطيلي وجود ندارد. روابط عمومي مانند واحدهايي نظير امور اداري و مالي نيست كه در ساعات و اوقات مشخصي كار و فعاليت داشته باشد، بلكه مجموعه‏اي است با فعاليت‏هاي خطير، وسيع و شبانه‏روزي. زيرا لازمه حيات سازماني، حيات روابط عمومي‏هاست و سازمان بدون روابط عمومي زنده و پاينده، داراي موجوديتي موفق و اثربخش نخواهد بود. آنچه حائز اهميت است، ماهيت غيرمادي وظايف و مسئوليت‏هاي روابط عمومي‏هاست، به اين معني كه اولاً، تمامي پيكره سازمان مرتبط با روابط عمومي‏ها بوده و ثانياً، اساساً روابط عمومي فعاليتي است مبتني بر فرهنگ، اجتماع، گروهها، باورها، انديشه‏ها و...
روابط عمومي كه معادل (Public Relation)است، از جمله علوم وارداتي است كه نياز به توسعه همه‏جانبه و ترقي و تعالي روزافزون دارد؛ چراكه امروزه كمتر سازماني را در سطح جهان مي‏توان يافت كه فاقد واحد روابط عمومي باشد و اين امر حاكي از جايگاه و نقش حياتي روابط عمومي در زندگي كاري و شخصي افراد و سازمانهاست. درواقع، يك پاي توسعه سازماني، روابط عمومي‏ها هستند به دليل آنكه روابط عمومي، شريان و پايگاه اطلاعاتي و ارتباطي سازمان است. پس ناديده گرفتن روابط عمومي يعني ناديده گرفتن حجم وسيعي از مخاطبان، يعني اهميت ندادن به پاسخگويي، يعني عدم اعتقاد به كار گروهي و مشاركت‏جويانه و درنهايت عدم تفكر سيستمي .
سازمان به عنوان يك سيستم اجتماعي با هدف و وظايف مختلف نيازمند آن است كه توسط روابط عمومي خود:
1- به جامعه، مطبوعات، مديران و... شناسانده شود.
2- رشد و توسعه يابد.
3- بازخوردها را تجزيه و تحليل كند.
4- موفقيت‏ها و شكست‏ها و قوتها و ضعف‏ها را بررسي و مطالعه كند.
5- سيستمي باشد براي موفقيت و بقاء در عالم تجارت، رقابت و صحنه‏هاي بين‏المللي.
اين مقاله سعي دارد با نگرش كاربردي، نقش استراتژيك روابط عمومي‏ها در توسعه سازماني و اجتماعي را به اختصار تشريح و مورد بررسي قرار دهد.
1 - ساختار سازماني روابط عمومي‏ها
روابط عمومي از جمله علوم و فنون نوين بوده هر چند كه كاربرد آن همواره پابه‏پاي زندگي بشر بوده است. در ايران، روابط عمومي و يا به تعبيري »مردمداري« بسيار كمتر از يك قرن سابقه وجودي دارد و از آنجايي كه علم، هنر و فن روابط عمومي در زمره علوم وارداتي است لذا در ميان سازمانها و مؤسسات، قدمت و تأسيس آن متفاوت است و از طرفي، روابط عمومي‏ها، بنابر طرز تفكر، نگرش، سلايق، نوع فعاليت، ماهيت اهداف و بايدهاي سازماني شكل گرفته و ظهور يافته‏اند.
معمولاً، عناوين سازماني(ساختاري) روابط عمومي‏ها به يكي از اشكال زير است:
1 - اداره كل روابط عمومي (وزارت سابق جهاد سازندگي)
2- اداره كل روابط عمومي و امور بين‏الملل (وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي)
3- دفتر روابط عمومي و امور بين‏الملل (ديوان محاسبات كشور)
4- روابط عمومي و امور فرهنگي
5 - روابط عمومي و تبليغات (نيروي انتظامي)
6 - امور فرهنگي و روابط عمومي (بانك مركزي)
7 - روابط عمومي و ارشاد (وزارت امور اقتصاد و دارايي)
8 - اداره كل فرهنگي و روابط عمومي (مجلس شوراي اسلامي)
9 - روابط عمومي و آموزش (شركت حمل‏ونقل جمهوري اسلامي ايران)
10 - دفتر وزارتي و روابط عمومي (وزارت راه و ترابري)
11 - دفتر رياست روابط عمومي (بنياد شهيد)
12- روابط عمومي و انتشارات (سازمان سابق امور اداري و استخدامي كشور)
در اين ميان، امور بين‏الملل در بعضي از سازمانها، از روابط عمومي جدا بوده و به صورت مستقل كار مي‏كند. برخي سازمانها در تشكيلات خود به روابط عمومي، عنوان دفتر داده‏اند تا چهره‏اي تخصصي و علمي به آن داده و امكان كار بيشتري كارشناسي را داشته باشند. نوعاً، جايگاه سازماني روابط عمومي‏ها اين است كه زير نظر عالي‏ترين مقام سازمان يا دستگاه فعاليت مي‏كنند و از مدير روابط عمومي، تحت عنوان مدير ارشد، ويژه، برجسته و... سازمان ياد مي‏شود، اما ديده شده است كه در بعضي از شركتها، روابط عمومي زيرمجموعه واحدهاي امور اداري، بازاريابي و تبليغات بوده و همانگونه كه گفته شد اين امر اقتضاء فعاليت‏هاي اين قبيل مؤسسات است.
از ميان سازمانهايي كه تحولات مربوط به روابط عمومي در آنها صورت گرفته است مي‏توان به نيروي انتظامي اشاره كرد. به اين شكل كه بعد از پيروزي انقلاب اسلامي ايران، به منظور انجام امور فرهنگي، مذهبي و اشاعه فرهنگ اسلامي ميان نيروهاي نظامي و انتظامي واحدهايي تحت عنوان »سياسي ايدئولوژيك« راه‏اندازي شدند كه در ميان فعاليت‏هاي خود، پاره‏اي وظايف روابط عمومي‏ها را هم انجام مي‏دادند اما به خاطر فرهنگي بودن واژه »ايدئولوژيك« اين كلمه از عنوان واحد مذكور حذف و واحد »عقيدتي سياسي« نام گرفتند. در ميان نيروهاي انتظامي به جهت مردمي بودن ماهيت فعاليت آنها، لزوم توجه جدي به مقوله روابط عمومي بر مسئولان مشخص و در نهايت امروزه شاهد آن هستيم كه مثلاً نيروي انتظامي واحدي تحت عنوان روابط عمومي و تبليغات مشغول انجام وظيفه است كه اين امر نقطه بسيار اميدواركننده‏اي در راستاي جامه عمل پوشاندن به جايگاه و اهميت و كاربرد روابط عمومي‏هاست.
در بعضي از دستگاهها، فردي به عنوان «سخنگو» وجود دارد كه يا مدير كل روابط عمومي است و يا فرد ديگري است كه مستقيماً توسط مقام عالي سازمان تعيين مي‏گردد و به وظايف خود عمل مي‏كند. مثلاً در وزارت امور خارجه، »سخنگوي« وزارتخانه يك مقام خارج از واحد روابط عمومي و با وظايف خاص است.
معمولاً قسمت‏هاي يك واحد روابط عمومي عبارتند از: چاپ و تكثير (انتشارات)-ارتباطات مردمي - رسيدگي با شكايات - خبرنامه و بولتن - تشريفات - مراسم و مناسبتها - امور هنري - نشريات تخصصي - سنجش افكار عمومي - سمعي و بصري - امور نمايشگاهي - اداره اطلاعات و اخبار - امور رسانه‏ها - كتابخانه - امور مشتركين - پيگيري‏هاي ويژه و...
2- وظايف و كاركرد روابط عمومي‏ها
روابط عمومي‏ها برحسب ماهيت اهداف و مأموريت‏هاي سازماني خود، وظايف متنوع و مختلفي را عهده‏دار انجام هستند، اما بديهي است كه روابط عمومي سازمانها، وجوه اشتراكي نيز با يكديگر دارند، مثلاً كسب تفاهم، حفظ تفاهم و نشر تفاهم يك وظيفه عام در حيطه وظايف روابط عمومي‏هاست. روابط عمومي مي‏تواند كمك شاياني به ايجاد يك جو سازماني مطلوب و سازنده و همراه با آرامش و نشاط را در سازمان بكند.
روابط عمومي مي‏تواند كاري كند كارستان. مثلاً روابط عمومي‏ها مي‏توانند با همكاري ساير واحدها اقداماتي در راستاي رشد و توسعه منابع انساني انجام دهند كه به واسطه آن اقدامات:
1- محيط كار مثل گردشگاه شود (چون محيط گردشگاه به انسان نشاط و شادابي مي‏بخشد).
2- روحيه كاركنان مثل ورزشگاه شود (معروف است كه روحيه ورزشكاري، جوانمردي، شجاعت و گذشت را در پي دارد).
3 - انديشه و عمل، مثل دانشگاه شود (زيرا در محيط دانشگاه عرصه براي تحقيق و اظهار نظر وجود دارد)
4 - هنر و خلاقيت، مثل نمايشگاه شود (چون در نمايشگاه هر كسي سعي دارد بهترين چيز و كالاي خود را به نمايش بگذارد)
5 - امنيت شغلي مثل آسايشگاه شود (چون در آسايشگاه كسي به دنبال اذيت و آزار و زير پاي ديگران را خالي كردن نيست).
6 - قداست و معنويت، مثل عبادتگاه باشد (زيرا در عبادتگاه، پرستش و دعا در درجه اول اهميت است).
7 - رعايت نظم و انضباط، مثل اردوگاه شود (چون در اردوگاه همه چيز بايد طبق برنامه‏ها و نظم و مقررات انجام شود).
8 - جستجو و حل مشكل، مثل شكارگاه باشد (زيرا شكارچي تا شكار خود را نيابد دست از تلاش و جستجو برنمي‏دارد).
9 - كار و عمل، مثل كارگاه شود (زيرا در كارگاه هر كس هدفش حداكثر كارآئي و سود است).
10 - آرايستگي فردي و محيط كار مثل آرايشگاه شود (چون آرايشگاه جهت آراستگي و زيبايي بنا شده است).
شايد با خواندن نكات فوق احساس خاصي به هر يك از ما دست بدهد و شايد تصور كنيم كه سازمانها اينگونه نخواهند و نمي‏توانند بشوند، اما واقعيت اين است كه مي‏توان زندگي كاري خود را با توجه به يكسري ويژگي‏هاي والاي انساني و سازماني، مطلوبتر و مؤثرتر نمود و اينجا روابط عمومي نقش حساسي را بر عهده دارد.
مهمترين وظايف روابط عمومي‏ها را مي‏توان به قرار زير برشمرد:
1- همكاري‏هاي اداري و فرهنگي در امر اعزام كاركنان به مأموريت‏هاي خارج از كشور
2 - تهيه بولتن (نشريه داخلي)
3 - برقراري ارتباطات مفيد و مؤثر درون سازماني و برون سازماني
4 - انجام امور مربوط به كميسيون‏هاي مشترك اقتصادي، فرهنگي و علمي با ساير كشورها، جمع‏آوري اطلاعات مورد نياز و همكاري در زمينه موافقت‏نامه‏ها، پروتكل‏ها، يادداشت‏هاي تفاهم و...
5 - برقراري ارتباط منظم و اصولي با رسانه‏ها، صداوسيما، جرايد و...
6- دريافت نظرات و پيشنهادات مردمي و كاركنان
7-برگزاري كنفرانس‏ها، سمينارها، مصاحبه‏هاي خبري و مطبوعاتي و راديو و تلويزيوني
8- انجام امور چاپ و نشر بروشور، كتاب، جزوات، كتابچه راهنما و...
9- تشريفات مربوط به ميهمانان خارجي
10- تبيين جايگاه و تشريح فعاليت‏ها و اهداف سازمان براي جامعه و مخاطبان
11- جلب مشاركت همگاني، ايجاد پويايي سازماني، افزايش سطح آگاهي‏ها و دانش مورد نياز سازمان و كاركنان
ادامه دارد